Osmanlı topraklarında matbaacılık İbrahim Müteferrika’dan önce başlamıştı. İstanbul’da David ve Samuel Nahmias kardeşlerin kurduğu matbaanın 13 Aralık 1493 tarihli Arba’ah Turim baskısı erken ve belgelenmiş örneklerdendir. Daha sonra farklı.
Osmanlı’da matbaa 1727’den önce vardı
Osmanlı topraklarında matbaacılık İbrahim Müteferrika’dan önce başlamıştı. İstanbul’da David ve Samuel Nahmias kardeşlerin kurduğu matbaanın 13 Aralık 1493 tarihli Arba’ah Turim baskısı erken ve belgelenmiş örneklerdendir. Daha sonra farklı topluluklar kendi dillerinde baskı faaliyetleri yürüttü.
1727 tarihi neyi ifade eder?
1727, İbrahim Müteferrika ile Yirmisekizçelebizâde Mehmed Said Efendi’ye Türkçe eserler basacak matbaayı kurma izninin verildiği yıldır. Bu gelişme Osmanlı’da ilk kez baskı yapılmasıyla karıştırılmamalıdır.
İlk kitap: Vankulu Lugatı
Müteferrika Matbaası’nın ilk eseri, Vankulu Lugatı adıyla bilinen sözlüktür. Baskısı 31 Ocak 1729’da tamamlanmıştır. Sözlüğün hazırlanması ve basılması, matbaacılığın yalnızca makine kullanmak değil; harf dökümü, dizgi, düzeltme ve yayın planlaması gerektirdiğini gösterir.
Matbaanın üretim koşulları
TDV İslâm Ansiklopedisi’nde aktarılan tereke kayıtları matbaadaki kitap ve harita tezgâhları, çalışanlar ve basılan eserler hakkında bilgi verir. Harflerin hazırlanması ve kullanılması farklı ustalıkların bir araya geldiği bir süreçti.
Yaygın bir iddiaya dikkat
“Osmanlı’da matbaa bütünüyle yasaktı” veya “matbaa yalnızca tek bir nedenle gecikti” gibi kesin cümleler tarihsel tartışmayı basitleştirir. Okur kitlesi, üretim maliyetleri, dinî ve idarî koşullar ile mevcut yazma eser kültürü birlikte incelenmelidir.