Matbaacılığın tarihini yalnızca tek bir makinenin icadıyla açıklamak yanıltıcıdır. Bir yüzeydeki şekli başka bir yüzeye aktarmak, bir metnin sayfalarını çoğaltmak ve değiştirilebilir harflerle kitap basmak farklı teknik aşamalardır. Gutenberg.
Baskı ile matbaayı birbirinden ayırmak
Matbaacılığın tarihini yalnızca tek bir makinenin icadıyla açıklamak yanıltıcıdır. Bir yüzeydeki şekli başka bir yüzeye aktarmak, bir metnin sayfalarını çoğaltmak ve değiştirilebilir harflerle kitap basmak farklı teknik aşamalardır. Gutenberg Avrupa’da hareketli metal harfli baskıyı yaygınlaştıran bir sistem geliştirmiştir; fakat ahşap kalıpla baskı ve hareketli harfler ondan yüzyıllar önce Doğu Asya’da kullanılmıştır.
Ahşap kalıpla baskı nasıl işliyordu?
Bir sayfanın metni ve resimleri ahşap yüzeye ters olarak oyulurdu. Baskı yapacak kabartma bölümler mürekkeplenir, kâğıtla temas ettirilerek görüntü aktarılırdı. Kalıp korunduğu sürece aynı sayfa tekrar tekrar basılabilirdi. Bunun karşılığında yeni bir sayfa için yeni bir kalıp hazırlamak gerekiyordu.
868 tarihli Elmas Sutra neden önemlidir?
British Library koleksiyonundaki Elmas Sutra nüshası 11 Mayıs 868 tarihini taşır. Ahşap kalıpla basılmış yedi kâğıt birleştirilerek yaklaşık beş metrelik bir tomar oluşturulmuştur. Eser, tarihlenebilen en eski eksiksiz basılı kitap olarak tanımlanır; bu ifade, ondan önce hiç baskı yapılmadığı anlamına gelmez.
Hareketli harf düşüncesi
Hareketli harf sisteminde sayfa bütünüyle oyulmaz. Ayrı harf veya işaret parçaları yan yana dizilir, baskıdan sonra sökülüp yeniden kullanılabilir. Çin’de Bi Sheng’in 11. yüzyıldaki çalışmaları bu gelişimin önemli örneklerindendir. Farklı yazı sistemleri ve üretim koşulları nedeniyle tekniklerin benimsenme biçimleri de farklılaşmıştır.
Tarihsel sonuç
Matbaacılığın gelişimi, tek kişinin bir günde tamamladığı bir buluş değil; malzeme, yazı sistemi, kalıp, mürekkep, kâğıt ve üretim düzeninin zaman içinde değişmesidir.